“Bu toprakların, bu topraklarda yaşayan sizlerin mükemmel bir kültürünüz var. Biz kendi kültürümüzü koruyamadık. Siz kültürünüze, değerlerinize sahip çıkın” diye akıl verdi Fransız sanatçı Eléonore Fourniau.
Söylediği türküleri dinlerken içim bir hoş oldu.
Bize ait olanı başkasından duymak gururlandırıyormuş.
*
Biz modern dünyaya entegre oldukça kopmuşuz meğer değerlerimizden.
Elin Fransız’ı geldi, hatırlatıverdi.
*
31’inci Didim Barış Şenlikleri bu yıl “Ayrı Dilde, Aynı Ezgi: Barış” temasıyla düzenlendi.
Bende sabah erken saatlerde Didim’e gittim.
Denizin kokusunu içime çeke çeke yudumladım taze sıkılmış portakal suyumu.
*
Daha sonra etkinliğin başladığı alana geçtim.
Şapel & MÜBEV’de açılan “Yoran Köyü Fotoğraf Sergisi” ile başlayan şenlik, Didim’in geçmişine uzanan özel bir yolculuğun kapısını araladı.
Yoran’ın fotoğraflarla yeniden hayat bulan hikâyesi, Didim’in kültürel belleğini bugünün insanlarıyla buluşturdu.
*
Ardından Didim Amfitiyatro Yeşil Alanı’nda Samos Müzik Grubu, Karlovasi Samos Ionikos Kültür Derneği Halk Oyunları ile Didim Belediyesi Halk Müziği Korosu ve Halk Oyunları Ekibi aynı sahnede buluştu.
Farklı dillerden yükselen ezgiler ve halk oyunları, Ege’nin iki yakasından gelen kültürleri aynı duyguda bir araya getirdi.
Samos’tan gelen dostları Didim’de ağırlamaktan duyduğu mutluluğu dile getiren Başkan Hatice Gençay, farklı ülkelerden ve Türkiye’nin 81 ilinden insanların bir arada yaşadığı Didim’in, birlikte yaşama kültürünün güçlü bir örneği olduğunu belirtti.
*
Amfi Tiyatro’nun arksındaki yeşil alandaki etkinliğin ardından Amfi Tiyatro’nun içine geçtik.
Gizli Bahçe Akustik Konserleri’nin kurucusu müzisyen Doğu Ekin, güçlü sesi ve özgün yorumuyla İlkay Akkaya, Anadolu türkülerini kendi yorumlarıyla seslendiren Fransız Sanatçı Eléonore Fourniau ve keman virtüözü Amerikalı Sanatçı Audrey Wozniak türkü söyledi.
*
Farklı coğrafyalardan gelen sanatçıların ezgileri, Didim’in gökyüzü altında aynı şarkıda buluşurken, müzik bir kez daha barışın ortak diline dönüştü.
*
Gecenin sonunda Didim Belediye Başkanı Hatice Gençay, İlkay Akkaya, Eléonore Fourniau ve Audrey Wozniak ile birlikte “Bütün İnsanlardan Arzumuz Vardır” türküsünü birlikte söyledi.
İnanılmaz güzeldi.
Yıllardır bir çok etkinlik, konser takip ettim, son 10 yılda en keyif aldığım konser bu oldu diyebilirim.
*
Size konserin detaylarından bahsetmek isterim.
İlkay Akkaya’yı eskiden beri çok severim.
Askerliğimi Siirt Pervari’de yaparken, karşımızdaki Herekol Dağı’na bakıp, gizli gizli “Bir of çeksem karşıki dağlar yıkılır” türküsünü dinlerdik İlkay Akkaya’dan.
Amfi tiyatroda o türküyü de seslendirmeye başladığında hissettiklerimi anlatmaya kelimelerim yetmez.
*
Sahneye çıkan isimler farklı ülkelerden ve farklı müzik disiplinlerinden geliyordu.
Her biri başka bir müzikal hafızayı taşıyordu.
İşte her biri o hafızayı kendi tekniği ve yorumuyla yeniden üretince ortaya tek bir türün konseri değil, adeta Anadolu müzik coğrafyasının çağdaş bir panoraması çıktı.
*
Çok beğendiğim için de araştırma gereği duydum.
Kimdi bu arkadaşlar?
*
Gizli Bahçe Akustik Konserleri’nin kurucusu Doğu Ekin.
Doğu Ekin’in müziğinde ilk dikkat çeken şey sadelik.
Sadeliği sakın basitlikle karıştırmayın.
Bağlama, kopuz, perdesiz gitar, lavta gibi telli çalgıları çalıyor.
Usta sanatçı Erkan Oğur’un öğrencisiymiş.
Yaptığı müzik de Erkan Oğur çizgisinden gelen o tanıdık yaklaşımı hissettim.
*
İlkay Akkaya ise başka bir damardan geliyor.
Onun sesi sadece güzel bir ses değil.
Grup Yorum ve ardından Grup Kızılırmak çizgisinden gelen özgün müzik geleneği, Türkiye’de halk müziğiyle politik ve toplumsal anlatıyı uzun yıllar aynı potada eritti.
İlkay Akkaya da bu geleneğin en karakteristik kadın vokallerinden biri.
Hasta olmasına rağmen muhteşemdi.
*
Fransız sanatçı Eléonore Fourniau’nun hikayesi ise başlı başına ilginç.
Fransa’dan gelip Anadolu müziğinin içine giren bir sanatçıdan söz ediyorum.
Saz çalmayı öğrenmek için gelmiş ülkemize.
Bir yıl derken 6 yıl kalmış.
Sahneye daha önce hiç görmediğim bir müzik aleti ile çıktı.
Görüntüsü bile değişikti.
Adına, Hurdy-Gurdy deniyormuş.
Avrupa Orta Çağ müziklerinde kullanılmış sürekli ses üreten mekanik yaylı bir çalgı.
Bu ilginç müzik aletinin Anadolu’daki geleneksel ezgilerle uyum sağlaması çok şaşırtıcıydı.
Bir tarafta sazın bozuk düzeninden, uzun hava tavrından ve modal yapısından beslenen Anadolu, diğer tarafta Avrupa’nın en eski yaylı çalgı geleneği..
İki ayrı tarih, aynı ezginin içinde birbirine dokundu.
Bayıldım.
Eléonore Fourniau sadece Hurdy-Gurdy çalmadı.
Cura da çaldı ve hem çaldı hem söyledi.
Türkçe söyledi, Kürtçe söyledi, uzun hava söyledi.
Halay söyledi, bütün Amfi Tiyatro ayağa kalktı halaya durdu.
Çok iyiydi.
*
Amerikalı Audrey Wozniak ise bu buluşmaya başka bir teknik derinlik kattı.
Batı klasik müziğinin disiplininden gelen bir kemancı olarak Türk makam müziğinin içine girmek kolay değildir.
Çünkü iki müzik sistemi aynı ses dünyasını kullanmaz.
Batı klasik müziği büyük ölçüde eşit aralıklı tampere sistem üzerine kuruluyken Türk makam müziğinde ‘koma’ adı verilen çok daha küçük ses aralıkları belirleyici olabilir.
Bir kemancı açısından bu büyük avantaj da yaratır.
Çünkü kemanın klavyesinde perde yoktur.
Dolayısıyla sesler sabit bir perde sistemine mahkum değildir.
Doğru kulak ve doğru makam bilgisiyle Rast’ın, Hüseyni’nin, Uşşak’ın ya da Hicaz’ın karakteristik seslerini çok daha incelikli biçimde vermek mümkündür.
Amerikalı sanatçı Audrey Wozniak aynı zamanda Harvard’da Etnomüzikoloji alanında doktora seviyesinde akademik çalışmalar yapmış.
Etnomüzikolog ve İnterdisipliner bir akademisyenmiş.
Hatta, TRT Müzik ekranlarında yayınlanan ve farklı yörelerin müzik kültürlerini, seslerini ve hikayelerini ekrana taşıyan “Türkiyeyi Dinliyorum” adlı belgesel/program serisinin yaratıcısı ve sunucusuymuş.
Bilmiyordum araştırınca öğrendim.
Elin Amerikalısı deyiş söyledi, Rumeli türküsü söyledi, vallahi Neşet Ertaş’tan söyledi.
Üstelik hem keman çaldı, hem de söyledi.
Muhteşemdi.
*
Aslında bu dört sanatçıyı yan yana düşündüğünüzde çok ilginç bir tablo ortaya çıkıyor.
Doğu Ekin, Anadolu’nun akustik ve ozanlık damarını taşıyor.
İlkay Akkaya, özgün ve protest müzik geleneğinin toplumsal hafızasını temsil ediyor.
Eléonore Fourniau, Anadolu, Kürt ve Alevi müziklerini Avrupa’dan gelen farklı bir müzikal perspektifle buluşturuyor.
Audrey Wozniak ise Batı klasik müzik tekniğiyle Türk makam geleneği arasında köprü kuruyor.
*
Birinin elinde bağlama var.
Birinin en güçlü enstrümanı sesi.
Birinin elinde Hurdy-Gurdy.
Diğerinin elinde keman.
Hepsinin peşinde olduğu şey bir melodinin içindeki insan hikayesi.
*
Barış üzerine yüzlerce konuşma yapabilirsiniz.
Diplomatik bildiriler yayımlayabilir, kürsülerden uzun uzun kardeşlik anlatabilirsiniz.
Başkan Hatice Gençay, düzenlediği etkinlik sayesinde mesajını müzikle verdi.
“İnsan önce kendi sesini bilmeli, sonra karşıdakinin sesine yer açmayı bilmeli”
Didim’de yükselen ezginin bana söylediği şey tam da buydu.
*
Farklı perdelerden geldiler.
Farklı dillerde söylediler.
Farklı müzik geleneklerinden beslendiler.
Aynı yerde buluştular.
‘Barış’ dediğimiz şey, tam olarak böyle bir şeydir:
Herkesin aynı notayı çalması değil, farklı notaların birbirini boğmadan aynı eserin içinde yaşayabilmesidir.
*
Didim Amfi Tiyatro’dan yükselen seste Anadolu’nun köylerini, göç yollarını, ağıtlarını, isyanlarını, sevdalarını duydum.
Türkülerimizi söyleyenlerin doğdukları coğrafyalar başkaydı ama hissettirdikleri duygu aynıydı.
İşte bu sebeple söyledim, “Müzik evrenseldir, pasaport taşımaz”
*
Sevgili Hatice Başkan yüreğinize sağlık.
Bir kez da teşekkür ediyorum.
GÜNÜN SÖZÜ:
“..layık olmayana yapılan iyilik, körün odasında yakılan lambaya benzer..”
GÜNÜN TESPİTİ:
“..malı giden değil, şerefi giden zavallıdır..”
BEN:
“..birine ‘güzelsin’ dediğimde ‘o senin güzelliğin’ derse, ‘oha o kadar da güzel değilsin’ derim..”
KADINLAR&ERKEKLER:
“..kadınlar ‘koyun’ gibidir, bir kişiye ‘kurban’ olurlar.. erkekler ‘öküz’ gibidir, illa 7 ortak olacak..”